Sejm uchwalił ustawę dla oszukanych w Czystym Powietrzu, ale wciąż nie obowiązuje

Sejm uchwalił 8 października 2026 r. ustawę pomocową dla oszukanych w programie Czyste Powietrze, 432 głosami za, bez głosów przeciw. Przepisy czekają jeszcze na Senat i podpis prezydenta, więc dziś nie działają.

Co dziś grozi właścicielowi domu po oszustwie firmy

Właściciel domu, który podpisał umowę o dofinansowanie z wojewódzkim funduszem, odpowiada za realizację inwestycji całym majątkiem, nawet jeśli wykonawca wziął zaliczkę i zniknął albo nie dokończył montażu. Fundusz traktuje go jak stronę umowy, nie jak poszkodowanego, i może żądać zwrotu wypłaconej dotacji razem z odsetkami, dopóki nie zmienią się przepisy. Za tymi regułami stoją konkretne domy z niedokończoną instalacją pompy ciepła albo fotowoltaiki i rachunkiem, który i tak trzeba spłacić. Resort klimatu szacuje, że problem dotyczy nawet 8 tysięcy rodzin, a wartość nierozliczonych zaliczek i środków nienależnie pobranych przez wykonawców sięga około 285 mln zł.

Sejm uchwalił ustawę, ale ona jeszcze nie obowiązuje

8 października 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o pomocy osobom poszkodowanym w programie Czyste Powietrze, głosami 432 za, bez głosów przeciw i przy 9 wstrzymujących się. Ustawa trafiła do Senatu i na 9 października 2026 r. nie weszła jeszcze w życie, bo czeka na dalsze prace parlamentarne i podpis prezydenta. Dopóki to się nie stanie, obowiązują stare zasady.

Terminy stosowania nowych przepisów mogą się jeszcze przesunąć w zależności od tempa prac Senatu.

Jakie pieniądze realnie są w grze

Rządowy pakiet wsparcia dla poszkodowanych wyceniany jest na ponad 550 mln zł i ma zdjąć odpowiedzialność finansową z oszukanych beneficjentów, przenosząc ciężar roszczeń bezpośrednio na nieuczciwych wykonawców. Nowa ustawa daje wojewódzkim funduszom możliwość dochodzenia pieniędzy bezpośrednio od nierzetelnych wykonawców lub innych odpowiedzialnych osób, wraz z odsetkami. Kwoty umorzone beneficjentom mają być zwolnione z podatku dochodowego, więc umorzenie długu nie generuje dodatkowego obciążenia w kolejnym rozliczeniu rocznym.

Tyle że umorzenie czy zawieszenie długu wobec funduszu to nie to samo, co odzyskanie prywatnych pieniędzy wpłaconych wykonawcy na poczet montażu. Jeśli firma wzięła zaliczkę i nie dokończyła instalacji, dług wobec funduszu może zniknąć, a prywatna strata zostaje, dopóki sąd w sprawie karnej albo cywilnej nie zasądzi zwrotu od samego wykonawcy.

Gdy firma zniknęła z majątkiem, roszczenie bywa papierowe

Prawo do dochodzenia pieniędzy od wykonawcy nic nie daje, jeśli ten wykonawca już nie istnieje albo nie ma z czego ściągnąć długu. Spółka w upadłości formalnie nadal istnieje i można wobec niej dochodzić zwrotu w ramach postępowania upadłościowego. Inaczej jest po zakończonej likwidacji i wykreśleniu z Krajowego Rejestru Sądowego: spółka przestaje istnieć jako podmiot prawa, a odpowiedzialność za jej długi mogą ponosić wyłącznie byli członkowie zarządu lub likwidatorzy, na innej podstawie niż umowa z funduszem.

Dla poszkodowanego oznacza to, że najważniejsza część ochrony, czyli zawieszenie i umorzenie długu wobec funduszu, działa niezależnie od tego, czy fundusz faktycznie odzyska coś od wykonawcy. Prawomocne skazanie nieuczciwego wykonawcy, który nie wykonał inwestycji, ma wyłączać finansową odpowiedzialność poszkodowanego właściciela domu względem funduszu. To najistotniejsza gwarancja z całej nowelizacji, niezależna od kondycji finansowej firmy.

Jak krok po kroku skorzystać z nowej ochrony

Poniższa procedura zacznie obowiązywać dopiero po wejściu ustawy w życie, czyli po zakończeniu prac Senatu i podpisie prezydenta. Obecnie fundusz nie przyjmuje jeszcze wniosków na tej podstawie, więc warto już teraz kompletować dokumenty, nie licząc na natychmiastowe zawieszenie długu. Zawieszenie obowiązku spłaty należności ma zaczynać się z dniem doręczenia wniosku funduszowi i trwać do dnia prawomocnego zakończenia postępowania karnego wobec wykonawcy.

Dokładny wykaz dokumentów, które trzeba będzie dołączyć do wniosku, określi dopiero wojewódzki fundusz po wejściu ustawy w życie; obecnie nie jest on znany. Samo zgłoszenie na policję to dopiero początek drogi, nie dowód toczącego się postępowania karnego, i te dwa etapy warto odróżniać od siebie już teraz.

Dokumenty do zebrania od razu po zerwaniu z firmą

Zanim sprawa trafi do funduszu, warto mieć komplet: umowę z wykonawcą, potwierdzenia wpłat zaliczek, korespondencję mailową i SMS-ową z firmą, protokół odbioru częściowego, jeśli powstał, zdjęcia stanu instalacji w dniu zerwania współpracy oraz kopię zgłoszenia na policję z numerem sprawy. Brak jednego z tych elementów nie przekreśla wniosku, ale wydłuża jego rozpatrywanie, bo fundusz wzywa o uzupełnienia.

Co dzieje się bez wyroku skazującego

Nawet bez wyroku skazującego beneficjent ma móc wnioskować o odroczenie spłaty, rozłożenie należności na raty albo ich częściowe lub całkowite umorzenie, w zależności od oceny jego sytuacji życiowej. To ścieżka dla spraw, w których postępowanie karne się przeciąga albo kończy się umorzeniem z powodu niewykrycia sprawcy czy znikomej szkodliwości czynu, a nie prawomocnym skazaniem.

Kiedy sprawa nie mieści się w ramach czasowych ustawy

Przygotowane przepisy ochronne odnoszą się do problemów wynikających z zasad programu obowiązujących od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. Osoba, która podpisała umowę z wykonawcą przed lipcem 2022 r. albo po listopadzie 2024 r. może nie być objęta tą samą ścieżką zawieszenia i umorzenia, co Rzecznik Praw Obywatelskich sygnalizował jako lukę w projekcie.

Jak bezpiecznie wybrać firmę do dokończenia instalacji

Zanim poszkodowany podpisze umowę z kolejnym wykonawcą, warto sprawdzić stan prawny poprzedniej instalacji: czy pompa ciepła lub panele są już zgłoszone do operatora sieci, czy protokół odbioru częściowego w ogóle istnieje i co dokładnie obejmował zapłacony zakres prac. Nowa firma powinna najpierw ocenić, co z poprzedniego montażu nadaje się do wykorzystania, zanim wyceni dokończenie.

Prezes UOKiK uznał za niedozwolonych 21 postanowień w umowach stosowanych przez jedną ze spółek z branży fotowoltaiki i pomp ciepła i nałożył na nią karę ponad 21,4 mln zł; decyzja jest nieprawomocna. Treści konkretnych klauzul decyzja nie precyzuje w dostępnych informacjach prasowych, dlatego przy nowej umowie warto po prostu zażądać, by cena i moc urządzenia były zapisane jako wartości stałe, a nie orientacyjne, i by żaden zapis nie pozwalał firmie zmienić ich jednostronnie po podpisaniu kontraktu.

Ustawa nie precyzuje wprost sytuacji spadkobierców beneficjenta. Zanim przepisy wejdą w życie, tę kwestię warto wyjaśnić indywidualnie w funduszu, zamiast zakładać z góry, jak potraktowane zostanie nierozliczone zobowiązanie.

Jeśli niedokończona instalacja wymaga oceny stanu rur, zaworów czy podłączeń przed dalszymi krokami formalnymi wobec funduszu, taką diagnozę zorganizuje hydraulik (od 299 zł).